یائسگی چه اثری بر رابطهٔ جنسی دارد و چه کار‌هایی کمک می‌کند؟

یائسگی پایان یک دوره است، اما پایان نزدیکی و رابطه نیست. با این حال، بسیاری از زنان در این سال‌ها تغییراتی را تجربه می‌کنند که رابطهٔ جنسی را دشوارتر یا کم‌لذت‌تر می‌کند و اغلب دربارهٔ آن‌ها با کسی صحبت نمی‌کنند. در این نوشته توضیح می‌دهیم چه تغییراتی رخ می‌دهد، چرا رخ می‌دهد و چه راه‌هایی برای حفظ رابطه‌ای راحت و صمیمی وجود دارد.

یائسگی چه تغییری در بدن ایجاد می‌کند که بر رابطه اثر دارد؟

اصلی‌ترین تغییر، کاهش استروژن است که بر بافت‌های ناحیهٔ تناسلی، خلق‌وخو، خواب و میل جنسی اثر می‌گذارد. یائسگی زمانی است که دوازده ماه پیاپی قاعدگی نداشته باشید. سال‌های پیش از آن، که دوران گذار یا پیش‌یائسگی نامیده می‌شود، با نوسان هورمون‌ها و قاعدگی‌های نامنظم همراه است و تغییرات اغلب از همین دوره آغاز می‌شوند.

تغییراتی که ممکن است بر رابطه اثر بگذارند:

• خشکی واژن و کاهش رطوبت هنگام برانگیختگی
• نازک‌تر و حساس‌تر شدن بافت واژن و ناحیهٔ ولو
• درد یا سوزش هنگام رابطه
• گرگرفتگی و تعریق شبانه که خواب را مختل می‌کنند
• تغییرات خلق، اضطراب یا کاهش انرژی
• تغییر در میل جنسی و زمان لازم برای برانگیختگی

همهٔ زنان این تغییرات را تجربه نمی‌کنند و شدت آن‌ها در افراد مختلف متفاوت است.

سندرم تناسلی‌ادراری یائسگی چیست؟

سندرم تناسلی‌ادراری یائسگی (Genitourinary Syndrome of Menopause) نامی است برای مجموعه‌ای از نشانه‌ها در واژن، ولو و مجاری ادراری که به دلیل کاهش استروژن ایجاد می‌شوند. پیش‌تر به آن «آتروفی واژن» گفته می‌شد، اما نام تازه نشان می‌دهد که این تغییرات فقط به واژن محدود نیستند.

نشانه‌های رایج این سندرم:

• خشکی، سوزش یا خارش واژن
• درد هنگام رابطه یا خون‌ریزی خفیف پس از آن
• فوریت یا تکرر ادرار
• عفونت‌های ادراری مکرر

برخلاف گرگرفتگی که در بسیاری از زنان با گذشت زمان کمتر می‌شود، این نشانه‌ها معمولاً بدون درمان پیشرفت می‌کنند. خبر خوب این است که درمان‌های مؤثری برای آن‌ها وجود دارد. با این حال، هر خون‌ریزی پس از یائسگی، حتی اگر کم باشد، باید ارزیابی شود تا علت‌های دیگر کنار گذاشته شوند.

ارزیابی این نشانه‌ها با گفت‌وگو دربارهٔ تجربهٔ شما آغاز می‌شود و در صورت نیاز، معاینه‌ای ملایم با رضایت شما انجام می‌شود. گاهی خارش یا سوزش علت دیگری دارد، مانند عفونت یا بیماری‌های پوستی ناحیهٔ ولو، که درمان متفاوتی می‌خواهد. به همین دلیل بهتر است پیش از استفادهٔ طولانی از هر محصولی، علت نشانه‌ها روشن شود. ادامهٔ غربالگری دهانهٔ رحم طبق برنامه‌ای که برای سن و سابقهٔ شما تعیین شده، در این سال‌ها هم اهمیت دارد.

آیا کاهش میل جنسی در یائسگی ناگزیر است؟

نه، کاهش میل جنسی در یائسگی شایع است، اما ناگزیر نیست و همهٔ زنان آن را تجربه نمی‌کنند. میل جنسی در این دوره تحت تأثیر عوامل گوناگونی است: درد هنگام رابطه، کم‌خوابی ناشی از گرگرفتگی، تغییرات خلق، تصویر بدن، بیماری‌ها و دارو‌ها، و کیفیت رابطه.

سلامت همسر هم نقش دارد. در این سال‌ها همسر نیز ممکن است با تغییرات سنی، بیماری‌ها یا دشواری‌هایی در عملکرد جنسی روبه‌رو باشد که بر رابطهٔ زوج اثر می‌گذارد. گاهی آن‌چه به‌عنوان «کاهش میل» تجربه می‌شود، در واقع واکنش به درد یا نگرانی‌های حل‌نشده است. رسیدگی به این عوامل اغلب میل را هم بهتر می‌کند.

چه درمان‌هایی برای خشکی و درد وجود دارد؟

درمان از روش‌های ساده و غیرهورمونی آغاز می‌شود و در صورت نیاز به درمان‌های هورمونی موضعی می‌رسد. انتخاب روش بر اساس شدت نشانه‌ها، سابقهٔ پزشکی و ترجیح شما انجام می‌شود:

• لغزنده‌کننده‌ها: هنگام رابطه استفاده می‌شوند و اصطکاک و درد را کم می‌کنند. انواع با پایهٔ آب یا سیلیکون و بدون عطر مناسب‌اند.
• مرطوب‌کننده‌های واژینال: به‌طور منظم، چند بار در هفته، استفاده می‌شوند و رطوبت بافت را در طول زمان بهتر می‌کنند.
• استروژن موضعی واژینال با دوز پایین: به شکل کرم، قرص واژینال یا حلقه. برای خشکی و درد ناشی از یائسگی مؤثر است و مقدار بسیار کمی از آن جذب خون می‌شود.
• هورمون‌درمانی سیستمیک: بیشتر برای گرگرفتگی و دیگر نشانه‌های یائسگی استفاده می‌شود و ممکن است به نشانه‌های تناسلی هم کمک کند، اما گاهی در کنار آن استروژن موضعی هم لازم است.
• فیزیوتراپی کف لگن: برای زنانی که درد باعث گرفتگی عضلات شده است.
• مشاورهٔ جنسی: برای بازسازی آرامش، گفت‌وگو و راه‌های تازهٔ نزدیکی.

برخی شواهد نشان می‌دهند که فعالیت جنسی منظم ممکن است به حفظ خون‌رسانی و انعطاف بافت کمک کند. اگر سابقهٔ سرطان پستان یا سرطان‌های وابسته به هورمون دارید، تصمیم دربارهٔ درمان هورمونی باید با هماهنگی پزشک معالج شما گرفته شود. برای زنان یائسه‌ای که با وجود رسیدگی به این عوامل همچنان کم‌میلی آزاردهنده دارند، گاهی درمان با تستوسترون زیر نظر متخصص بررسی می‌شود.

آیا در دوران گذار به یائسگی هنوز به پیشگیری از بارداری نیاز است؟

بله، تا زمانی که یائسگی قطعی نشده، احتمال بارداری هرچند کم وجود دارد. بر اساس راهنما‌های رایج، پیشگیری تا یک سال پس از آخرین قاعدگی در زنان بالای پنجاه سال و تا دو سال پس از آخرین قاعدگی در زنان زیر پنجاه سال ادامه پیدا می‌کند.

برخی روش‌های هورمونی پیشگیری، الگوی قاعدگی را تغییر می‌دهند و تشخیص زمان یائسگی را دشوارتر می‌کنند. در این موارد، زمان قطع روش را با ما یا پزشک خود تعیین کنید. اگر رابطهٔ تازه‌ای آغاز کرده‌اید، پیشگیری از عفونت‌های آمیزشی هم در هر سنی اهمیت دارد.

گفت‌وگو با همسر چگونه کمک می‌کند؟

گفت‌وگوی آرام با همسر به هر دو نفر کمک می‌کند تغییرات این دوره را بفهمند و بدون دلخوری با آن‌ها کنار بیایند. وقتی همسر بداند که درد یا خشکی یک تغییر جسمی قابل درمان است و نه نشانهٔ بی‌علاقگی، فشار و سوءتفاهم کمتر می‌شود.

بسیاری از زوج‌ها در این سال‌ها شکل تازه‌ای از نزدیکی را کشف می‌کنند که زمان بیشتری برای لمس و برانگیختگی می‌گذارد و کمتر به عجله وابسته است. جلسهٔ مشاورهٔ مشترک می‌تواند فضای مناسبی برای این گفت‌وگو باشد.

یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی است و بدن شما در این مرحله هم شایستهٔ توجه و مراقبت است. خشکی، درد یا تغییر میل، نشانه‌هایی‌اند که می‌توان شنید و به آن‌ها پاسخ داد. با شناخت این تغییرات و درمان مناسب، بسیاری از زنان در این سال‌ها رابطه‌ای آرام، راحت و صمیمی را ادامه می‌دهند.