سلامت جنسی
درد هنگام رابطهٔ جنسی از چیست و چه زمانی باید بررسی شود؟
پاسخ کوتاه
درد هنگام رابطه یا دیسپارونی، دردی است که پیش، در طول یا پس از رابطهٔ جنسی احساس می‌شود. علت آن ممکن است خشکی، عفونت، مشکلات پوستی، گرفتگی عضلات کف لگن، اندومتریوز یا تغییرات هورمونی باشد. درد مکرر را نباید تحمل کرد؛ بیشتر علتهای آن پس از ارزیابی قابل درمان یا کنترل هستند.
درد هنگام رابطه از تجربه‌هایی است که زنان کمتر دربارهٔ آن حرف می‌زنند. برخی آن را بخشی ناگزیر از زندگی زناشویی می‌دانند، برخی خود را مقصر می‌دانند و برخی سال‌ها آن را تحمل می‌کنند. ما می‌خواهیم روشن کنیم که درد هنگام رابطه یک نشانه است، نه یک سرنوشت، و در بیشتر موارد می‌توان علت آن را یافت و کاری برایش کرد.
درد هنگام رابطه چه زمانی جای بررسی دارد؟
هر دردی که هنگام رابطه تکرار شود، شما را نگران کند یا باعث دوری از رابطه شود، جای بررسی دارد. نام پزشکی این وضعیت دیسپارونی (Dyspareunia) است و دردی را شامل می‌شود که پیش، در طول یا پس از رابطه احساس شود.
گاهی ناراحتی گذرا علت ساده‌ای دارد، مثلاً برانگیختگی ناکافی یا خستگی، و با تغییرات کوچک برطرف می‌شود. اما اگر درد در چند نوبت تکرار شده یا با نشانههای دیگری همراه است، بهتر است منتظر نمانید. درد مکرر به‌تدریج ترس و انتظار درد را به رابطه اضافه میکند و همین ترس با گرفتگی عضلات و کاهش برانگیختگی، درد را بیشتر میکند.
درد هنگام رابطه در همهٔ دوره‌های زندگی دیده می‌شود: در آغاز زندگی مشترک، پس از زایمان، در دوران شیردهی و در سال‌های گذار به یائسگی. در هر یک از این دوره‌ها علتهای رایج متفاوت‌اند و به همین دلیل یک توصیهٔ کلی برای همه کارساز نیست.
محل درد چه چیزی را نشان می‌دهد؟
محل درد مهم‌ترین سرنخ برای یافتن علت آن است. به‌طور کلی درد هنگام رابطه را به دو گروه سطحی و عمقی تقسیم می‌کنیم:
| درد سطحی | درد عمقی | |
|---|---|---|
| محل احساس | ورودی واژن و ناحیهٔ ولو | درون لگن یا زیر شکم |
| زمان | در آغاز دخول | هنگام دخول عمیق‌تر یا پس از رابطه |
| علتهای رایج | خشکی، عفونت، مشکلات پوستی، ولوودینی، واژینیسموس، بخیهٔ زایمان | اندومتریوز، آدنومیوز، عفونت لگن، کیست تخمدان، گرفتگی عضلات کف لگن |
این تقسیم‌بندی فقط یک راهنماست. گاهی هر دو نوع درد با هم وجود دارند و گاهی علت در ناحیه‌ای جز محل احساس درد است، مثلاً مشکلات روده یا مثانه.
چه عواملی ممکن است باعث درد شوند؟
علت درد هنگام رابطه میتواند جسمی، هورمونی، عضلانی یا مربوط به احساسات و رابطه باشد و اغلب بیش از یک عامل نقش دارد. رایج‌ترین علت‌ها این‌ها هستند:
- خشکی واژن و برانگیختگی ناکافی. وقتی بدن فرصت کافی برای آماده شدن نداشته باشد، اصطکاک و سوزش ایجاد می‌شود.
- عفونت‌ها. عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی و برخی عفونت‌های آمیزشی می‌توانند سوزش و درد ایجاد کنند.
- تغییرات هورمونی. کاهش استروژن در دوران شیردهی و یائسگی، بافت واژن را نازک‌تر و خشک‌تر میکند.
- پس از زایمان. بخیه یا پارگی، تغییرات کف لگن و خشکی دوران شیردهی می‌توانند درد ایجاد کنند.
- ولوودینی. درد پایدار در ناحیهٔ ولو بدون علت آشکار در معاینه، که اغلب با لمس ورودی واژن بیشتر می‌شود.
- واژینیسموس و گرفتگی عضلات کف لگن. عضلات منقبض، خود منبع درد می‌شوند.
- بیماری‌های لگن. اندومتریوز، آدنومیوز، عفونت لگن و برخی کیست‌ها معمولاً درد عمقی ایجاد می‌کنند.
- عوامل روانی و رابطه‌ای. اضطراب، تنش در رابطه، خاطرهٔ تجربه‌های ناخواسته و نگرانی دربارهٔ درد، احساس درد را تشدید می‌کنند.
برخی دارو‌ها هم ممکن است با کاهش رطوبت یا میل جنسی، به‌طور غیرمستقیم در درد نقش داشته باشند. فهرست دارو‌های خود را در جلسهٔ ارزیابی همراه داشته باشید.
ارزیابی درد هنگام رابطه چگونه انجام می‌شود؟
ارزیابی با گفت‌وگویی دقیق دربارهٔ ویژگی‌های درد آغاز می‌شود و معاینه فقط با رضایت شما انجام می‌شود. ما دربارهٔ محل، زمان شروع، شدت و الگوی درد، ارتباط آن با چرخهٔ قاعدگی، سابقهٔ زایمان، روش پیشگیری از بارداری و احساس شما دربارهٔ رابطه می‌پرسیم.
اگر معاینه لازم باشد، هر مرحله را پیش از انجام توضیح می‌دهیم و شما می‌توانید هر لحظه آن را متوقف کنید. بسته به یافته‌ها، ممکن است آزمایش ترشحات، بررسی عفونت‌ها یا سونوگرافی لازم شود. اگر نشانه‌ها به بیماری‌هایی مانند اندومتریوز اشاره کنند، ارجاع به متخصص زنان بخشی از مسیر است.
چه درمان‌هایی وجود دارد؟
درمان به علت درد بستگی دارد و اغلب ترکیبی از چند روش است. برخی از رایج‌ترین گزینه‌ها:
- درمان عفونت یا مشکل پوستی، در صورت وجود
- استفاده از لغزندهکننده هنگام رابطه و مرطوب‌کنندهٔ واژینال به‌طور منظم برای خشکی
- استروژن موضعی واژینال برای خشکی ناشی از یائسگی و در برخی موارد پس از زایمان، با تجویز و پیگیری
- فیزیوتراپی کف لگن برای عضلات منقبض یا دردناک
- مشاورهٔ جنسی برای شکستن چرخهٔ ترس و درد و بازسازی آرامش در رابطه
- درمان چندجانبه برای ولوودینی، که ممکن است شامل دارو‌های موضعی یا خوراکی، فیزیوتراپی و درمان شناختی‌رفتاری باشد
- درمان تخصصی اندومتریوز یا دیگر بیماری‌های لگن توسط متخصص زنان
بهبود ممکن است تدریجی باشد. پیگیری منظم کمک میکند ببینیم کدام بخش درمان مؤثر است و کجا باید مسیر را تغییر داد.
دربارهٔ درمان‌های خانگی و محصولاتی که بدون ارزیابی تبلیغ می‌شوند احتیاط کنید. شست‌وشوی داخل واژن، محصولات معطر و کرم‌هایی که بدون تشخیص استفاده می‌شوند، گاهی پوست حساس این ناحیه را تحریک می‌کنند و درد را بیشتر می‌کنند. اگر پیش از این درمانی را امتحان کرده‌اید و نتیجه نگرفته‌اید، آن را در جلسهٔ ارزیابی بگویید؛ این اطلاعات به انتخاب مسیر بعدی کمک میکند.
در رابطه چه کار‌هایی کمک میکند؟
مهم‌ترین قدم این است که رابطه را با وجود درد ادامه ندهید و با همسرتان دربارهٔ آن صحبت کنید. چند نکتهٔ ساده هم میتواند تا زمان ارزیابی کمک کند:
- زمان کافی برای نزدیکی و برانگیختگی پیش از دخول در نظر بگیرید
- از لغزندهکنندهٔ بدون عطر استفاده کنید
- شیوه‌ای را انتخاب کنید که کنترل سرعت و عمق در دست شما باشد
- اگر درد ایجاد شد، توقف کنید؛ توقف نشانهٔ شکست نیست
- نزدیکی و لمس بدون دخول را بخشی ارزشمند از رابطه بدانید
درد هنگام رابطه بر هر دو نفر اثر می‌گذارد. گفت‌وگوی آرام و بدون سرزنش، و در صورت نیاز جلسهٔ مشاورهٔ مشترک، به زوج کمک میکند این دوره را با هم پشت سر بگذارند.
درد بدن شما پیامی دارد و شنیدن آن نخستین گام درمان است. لازم نیست درد را تحمل کنید یا آن را بخشی طبیعی از رابطه بدانید. با ارزیابی دقیق و درمان مناسب، بیشتر زنان می‌توانند دوباره رابطه‌ای آرام و بدون درد را تجربه کنند و ما در یافتن علت و مسیر درمان در کنار شما هستیم.
باور و واقعیت
باورکمی درد در رابطه طبیعی است و باید تحمل کرد.
واقعیترابطه نباید دردناک باشد. درد مکرر نشانه‌ای است که ارزش بررسی دارد و ادامه دادن رابطه با درد معمولاً آن را بدتر میکند.
باوردرد هنگام رابطه همیشه علت روانی دارد.
واقعیتدرد اغلب علت جسمی دارد، مانند عفونت، خشکی، مشکلات پوستی یا اندومتریوز. عوامل روانی و رابطه‌ای هم می‌توانند نقش داشته باشند و معمولاً این دو در کنار هم دیده می‌شوند.
باوراگر معاینه طبیعی بود، یعنی دردی وجود ندارد.
واقعیتدرد واقعی است، حتی اگر در معاینه یافتهٔ مشخصی دیده نشود. وضعیت‌هایی مانند ولوودینی با معاینهٔ ظاهری طبیعی همراه‌اند و درمان خود را دارند.
چه زمانی فوراً مراجعه کنید
- خون‌ریزی پس از رابطه، بهویژه اگر تکرار شود
- خون‌ریزی پس از یائسگی
- تب، درد شدید زیر شکم یا ترشح چرکی و بدبو
- زخم، تاول یا توده در ناحیهٔ تناسلی
- درد ناگهانی و شدید لگن که با استراحت آرام نمی‌شود
در وضعیت اضطراری با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
پرسش‌های رایج
آیا درد پس از زایمان طبیعی است؟
در هفتهها و ماههای نخست پس از زایمان، بهویژه در دوران شیردهی، کمی ناراحتی و خشکی شایع است. اگر درد ادامه پیدا کرد یا شدید بود، ارزیابی کف لگن و محل بخیه کمک میکند.
آیا استفاده از ژل لغزندهکننده مشکلی دارد؟
استفاده از لغزندهکنندهٔ مناسب، با پایهٔ آب یا سیلیکون، بیخطر است و در بسیاری از موارد درد ناشی از خشکی را کم میکند. از محصولات معطر یا تحریککننده بهتر است پرهیز کنید.
درد عمقی هنگام رابطه میتواند نشانهٔ اندومتریوز باشد؟
درد عمقی یکی از نشانههای شناختهشدهٔ اندومتریوز است، بهویژه اگر با قاعدگی دردناک همراه باشد. علتهای دیگری هم دارد و برای روشن شدن آن ارزیابی لازم است.
آیا همسرم باید در جلسهها حضور داشته باشد؟
لازم نیست، اما گاهی مفید است. تصمیم با شماست و میتوانیم ابتدا جلسهای فردی داشته باشیم.
واژه‌های این مطلب
منابع
- Female Sexual Dysfunction (Practice Bulletin No. 213) · ACOG، ۲۰۱۹
- Persistent Vulvar Pain (Committee Opinion No. 673) · ACOG، ۲۰۱۶
- Endometriosis: diagnosis and management (NG73) · NICE، ۲۰۱۷
- The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement of The North American Menopause Society · The North American Menopause Society، ۲۰۲۰
این مطلب برای آگاهی است و جایگزین معاینه و مشاورهٔ فردی نیست.
پرسشی ماند که اینجا پاسخ نگرفت؟
بی‌نام بپرسید