پس از زایمان
شیر دوشیده‌شده را چقدر و چطور میتوان نگه داشت؟
پاسخ کوتاه
طبق راهنمای مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC)، شیر تازه دوشیده‌شده برای نوزاد سالم و ترم تا ۴ ساعت در دمای اتاق، تا ۴ روز در یخچال و در فریزر ترجیحاً تا ۶ ماه و حداکثر تا ۱۲ ماه نگه داشته می‌شود. شیر یخ‌زدایی‌شده را نباید دوباره منجمد کرد و هرگز نباید در مایکروویو گرم شود.
دوشیدن شیر به شما آزادی بیشتری می‌دهد: می‌توانید کمی استراحت کنید، کسی دیگر هم به نوزاد شیر بدهد، یا پس از بازگشت به کار شیردهی را ادامه دهید. گاهی هم دوشیدن برای کم کردن احتقان پستان یا وقتی نوزاد هنوز گرفتن پستان را یاد نگرفته، لازم می‌شود. اما همراه این آزادی پرسش‌هایی هم می‌آید: شیر تا کی سالم می‌ماند؟ کجا بگذارمش؟ چطور گرمش کنم؟ در این نوشته پاسخ این پرسش‌ها را بر پایهٔ راهنمای مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC) آورده‌ایم.
شیر دوشیده‌شده را در هر شرایط تا چه مدت میتوان نگه داشت؟
شیر تازه دوشیده‌شده تا ۴ ساعت در دمای اتاق، تا ۴ روز در یخچال و تا ۱۲ ماه در فریزر قابل نگهداری است، هرچند در فریزر بهتر است تا ۶ ماه مصرف شود. این جدول زمان‌های راهنمای CDC را برای نوزاد سالم و ترم در خانه نشان می‌دهد:
| نوع شیر | دمای اتاق (۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد یا خنک‌تر) | یخچال (۴ درجهٔ سانتی‌گراد یا سردتر) | فریزر (منفی ۱۸ درجهٔ سانتی‌گراد یا سردتر) |
|---|---|---|---|
| تازه دوشیده‌شده | تا ۴ ساعت | تا ۴ روز | ترجیحاً تا ۶ ماه؛ حداکثر ۱۲ ماه |
| یخ‌زدایی‌شده (قبلاً منجمد) | ۱ تا ۲ ساعت | تا ۲۴ ساعت از زمان یخ‌زدایی کامل | دوباره منجمد نشود |
| باقی‌ماندهٔ وعدهٔ نوزاد | تا ۲ ساعت پس از پایان شیر خوردن | نگه داشته نشود | نگه داشته نشود |
چند نکته دربارهٔ این زمانها:
- این عدد‌ها بیشترین زمان مجازند. هرچه شیر زودتر مصرف یا منجمد شود، کیفیت آن بهتر حفظ می‌شود.
- اگر شیر را تا ۴ روز مصرف نمی‌کنید، بهتر است زودتر آن را منجمد کنید.
- در سفر یا بیرون از خانه، شیر را میتوان در کیف خنک‌کننده با یخ‌های مخصوص تا ۲۴ ساعت نگه داشت.
- این زمانها برای نوزاد نارس، بیمار یا بستری صدق نمی‌کند؛ در این موارد دستور بیمارستان را دنبال کنید.
شیر را در چه ظرفی و چطور نگه داریم؟
شیر را در ظرفهای تمیز و درب‌دار شیشهای یا پلاستیکی مناسب مواد غذایی، یا در کیسههای مخصوص نگهداری شیر مادر نگه دارید. پیش از دوشیدن دست‌هایتان را با آب و صابون بشویید و مطمئن شوید قطعات شیردوش تمیزند.
- شیر را در حجم‌های کوچک، مثلاً ۶۰ تا ۱۲۰ میلی‌لیتر، نگه دارید تا کمتر دور ریخته شود.
- روی هر ظرف تاریخ دوشیدن را بنویسید. اگر نوزاد به مهدکودک می‌رود، نام او را هم اضافه کنید.
- ظرف را در قسمت عقب یخچال یا فریزر بگذارید، نه در قفسه‌های در یخچال، چون دما در آنجا بیشتر تغییر می‌کند.
- هنگام منجمد کردن، بالای ظرف کمی جای خالی بگذارید، چون شیر هنگام یخ زدن حجیم‌تر می‌شود.
- از قدیمیترین شیر زودتر استفاده کنید.
- برای نگهداری از کیسههای یک‌بارمصرف معمولی یا کیسههای داخل شیشهٔ شیر استفاده نکنید.
شیر منجمد را چطور یخ‌زدایی کنیم؟
ساده‌ترین و مطمئن‌ترین راه، گذاشتن شیر منجمد در یخچال از شب قبل است. اگر سریع‌تر لازم دارید، ظرف بسته را در کاسه‌ای از آب ولرم بگذارید یا زیر جریان آب ولرم بگیرید.
پس از یخ‌زدایی:
- اگر شیر در یخچال یخ‌زدایی شده، تا ۲۴ ساعت از زمانی که کاملاً ذوب شده قابل مصرف است. این ۲۴ ساعت از لحظهٔ ذوب کامل حساب می‌شود، نه از زمان بیرون آوردن از فریزر.
- وقتی شیر یخ‌زدایی‌شده به دمای اتاق رسید یا گرم شد، باید طی ۱ تا ۲ ساعت مصرف شود.
- شیر یخ‌زدایی‌شده را هرگز دوباره منجمد نکنید.
- شیر را هرگز در مایکروویو یخ‌زدایی یا گرم نکنید.
شیر را چطور گرم کنیم و آیا لازم است؟
گرم کردن شیر لازم نیست؛ شیر مادر را میتوان سرد، در دمای اتاق یا ولرم به نوزاد داد. برخی نوزادان شیر ولرم را ترجیح می‌دهند و برخی تفاوتی قائل نیستند.
اگر می‌خواهید شیر را گرم کنید:
- ظرف بسته را چند دقیقه در کاسه‌ای از آب گرم بگذارید، یا از شیشه‌گرم‌کن استفاده کنید.
- شیر را مستقیم روی گاز گرم نکنید.
- پیش از دادن به نوزاد، چند قطره را روی مچ دست خود بریزید؛ باید ولرم باشد، نه داغ.
- شیر را به‌آرامی بچرخانید تا چربی جداشده دوباره مخلوط شود.
اگر نوزاد بخشی از شیر را خورد و بقیه ماند، باقی‌مانده را تا ۲ ساعت پس از پایان شیر خوردن مصرف کنید و پس از آن دور بریزید. دلیلش این است که با تماس دهان نوزاد، میکروب‌ها می‌توانند وارد شیر شوند.
چرا ظاهر یا بوی شیر ذخیره‌شده تغییر می‌کند؟
جدا شدن لایهٔ چربی و تغییر رنگ شیر طبیعی است و نشانهٔ خراب شدن نیست. رنگ شیر مادر ممکن است از سفید و آبی‌رنگ تا زرد یا کرمی متفاوت باشد و به زمان دوشیدن، تغذیه و مرحلهٔ شیردهی بستگی دارد. آغوز، شیر روز‌های نخست، معمولاً غلیظ و زردرنگ است.
برخی مادران متوجه می‌شوند شیرشان پس از ماندن در یخچال یا فریزر بوی صابون یا فلز می‌دهد. این تغییر به فعالیت آنزیمی طبیعی در شیر به نام لیپاز نسبت داده می‌شود و بیشتر نوزادان این شیر را بدون مشکل می‌خورند. اگر نوزادتان آن را نمی‌پذیرد، با مشاور شیردهی دربارهٔ راه‌حل‌ها صحبت کنید. اما اگر شیر بوی ترش و فاسد می‌دهد یا زمان مجاز نگهداری آن گذشته، آن را دور بریزید.
تمیز نگه داشتن شیردوش چه اهمیتی دارد؟
تمیز بودن شیردوش و ظرف‌ها به اندازهٔ رعایت زمان نگهداری اهمیت دارد، چون میکروب‌ها می‌توانند از قطعات آلوده وارد شیر شوند. توصیه‌های CDC این‌هاست:
- پس از هر بار دوشیدن، قطعاتی را که با شیر تماس دارند جدا کنید و بشویید.
- قطعات را در ظرفی جداگانه بشویید، نه مستقیم در سینک ظرفشویی.
- قطعات را روی دستمال یا پارچهٔ تمیز بگذارید تا در هوا خشک شوند.
- برای نوزادان زیر ۳ ماه، نارس یا با ایمنی ضعیف، دست‌کم روزی یک بار قطعات را ضدعفونی کنید؛ مثلاً با جوشاندن یا بخار.
- اگر در لوله‌ها رطوبت یا کپک دیدید، آن‌ها را عوض کنید.
نگهداری درست شیر کار پیچیده‌ای نیست؛ چند قاعدهٔ ساده است که پس از چند روز به عادت تبدیل می‌شود. اگر در دوشیدن، نگهداری یا برگرداندن نوزاد به پستان پرسشی دارید، ما در مشاورهٔ شیردهی کنار شما هستیم.
باور و واقعیت
باوراگر چربی شیر در یخچال جدا شده و بالا آمده، شیر خراب شده است.
واقعیتجدا شدن چربی طبیعی است. کافی است ظرف را به‌آرامی بچرخانید تا شیر دوباره یکدست شود.
باوراگر شیر یخ‌زدایی‌شده مصرف نشد، میتوان آن را دوباره در فریزر گذاشت.
واقعیتراهنمای CDC توصیه می‌کند شیر یخ‌زدایی‌شده هرگز دوباره منجمد نشود.
باورگرم کردن کوتاه شیر در مایکروویو اشکالی ندارد.
واقعیتمایکروویو شیر را ناهمگون گرم می‌کند و ممکن است نقطه‌های داغی بسازد که دهان نوزاد را بسوزاند. همچنین می‌تواند به برخی ترکیبات مفید شیر آسیب بزند.
پرسش‌های رایج
میتوانم شیر وعدههای مختلف را در یک ظرف جمع کنم؟
بله، به شرط آنکه شیر تازه را اول در یخچال خنک کنید و بعد به شیر سرد یا منجمد اضافه کنید. شیر گرم را روی شیر منجمد نریزید و تاریخ قدیمیترین وعده را روی ظرف بنویسید.
شیر را باید سرد به نوزاد بدهم یا گرم؟
شیر مادر را میتوان سرد، در دمای اتاق یا ولرم داد. گرم کردن از نظر سلامت لازم نیست و بیشتر به ترجیح نوزاد بستگی دارد.
این زمانها برای نوزاد نارس هم درست است؟
خیر. این زمانها برای نوزاد سالم و ترم در خانه است. برای نوزاد نارس یا بستری، دستورهای بیمارستان معمولاً سختگیرانهترند و باید همانها را دنبال کنید.
شیر را در کیسهٔ فریزر معمولی نگه دارم؟
بهتر است از کیسههای مخصوص نگهداری شیر مادر یا ظرفهای تمیز شیشهای یا پلاستیکی مناسب مواد غذایی با درِ محکم استفاده کنید. کیسههای معمولی ممکن است نشت کنند یا پاره شوند.
واژه‌های این مطلب
منابع
- Proper Storage and Preparation of Breast Milk · CDC، ۲۰۲۴
- ABM Clinical Protocol #8: Human Milk Storage Information for Home Use for Full-Term Infants, Revised 2017 · Academy of Breastfeeding Medicine، ۲۰۱۷
این مطلب برای آگاهی است و جایگزین معاینه و مشاورهٔ فردی نیست.
پرسشی ماند که اینجا پاسخ نگرفت؟
بی‌نام بپرسید