افسردگی پس از زایمان چیست و چه فرقی با غم پس از زایمان دارد؟

«قرار بود این روز‌ها شادترین روز‌های زندگی‌ام باشد.» بسیاری از زنانی که پس از زایمان حال خوبی ندارند، این جمله را با احساس گناه به زبان می‌آورند. تصویری که از مادری تازه در ذهن داریم، اغلب جایی برای خستگی، اشک، اضطراب یا بی‌حسی عاطفی ندارد. اما این احساس‌ها واقعی‌اند، شایع‌اند و قابل درمان. در این نوشته توضیح می‌دهیم افسردگی پس از زایمان چیست، چطور شناخته می‌شود و کجا می‌توان کمک گرفت.

غم پس از زایمان با افسردگی پس از زایمان چه فرقی دارد؟

تفاوت اصلی در مدت و شدت است: غم پس از زایمان کوتاه و گذراست، اما افسردگی بیش از دو هفته ادامه دارد و زندگی روزمره را مختل می‌کند.

غم پس از زایمان (Baby blues) در چند روز نخست پس از زایمان شروع می‌شود و بسیار شایع است. گریهٔ بی‌دلیل، زودرنجی، نوسان خلق و احساس دلتنگی از نشانه‌های آن‌اند. این حالت معمولاً بدون درمان و طی حدود دو هفته برطرف می‌شود. استراحت، حمایت اطرافیان و شنیده شدن کمک می‌کند.

افسردگی پس از زایمان شدیدتر و طولانی‌تر است. ممکن است در بارداری یا در هر زمانی از سال نخست پس از زایمان آغاز شود. اگر غم روز‌های اول پس از دو هفته برطرف نشد یا بدتر شد، باید ارزیابی شوید.

افسردگی پس از زایمان چه نشانه‌هایی دارد؟

نشانه‌های اصلی، غم یا بی‌حوصلگی بیشتر روز‌ها و از دست دادن علاقه یا لذت از چیز‌هایی است که پیش‌تر برایتان خوشایند بود. نشانه‌های دیگر:

• خستگی و بی‌انرژی بودنی که فقط با بیدار ماندن برای نوزاد توضیح داده نمی‌شود.
• مشکل در خوابیدن، حتی وقتی نوزاد خواب است و فرصت استراحت دارید.
• تغییر چشمگیر اشتها.
• احساس گناه، بی‌ارزشی یا این فکر که «مادر خوبی نیستم».
• دشواری در احساس پیوند با نوزاد.
• اضطراب، نگرانی مداوم یا حمله‌های هراس.
• دشواری در تمرکز و تصمیم‌گیری.
• کناره‌گیری از خانواده و دوستان.
• فکر مرگ یا آسیب زدن به خود.

بسیاری از مادران در این دوره فکر‌های ناخواسته و ترسناکی دربارهٔ آسیب دیدن نوزاد دارند که خودشان را هم می‌ترساند. این فکر‌ها معمولاً نشانهٔ اضطراب‌اند، نه تمایل به آسیب زدن، و با درمان کم می‌شوند. گفتن آن‌ها به یک متخصص، اولین قدم است.

چه کسانی بیشتر در معرض افسردگی پس از زایمان هستند؟

افسردگی پس از زایمان ممکن است برای هر زنی پیش بیاید و نشانهٔ ضعف یا کوتاهی نیست. با این حال، برخی عوامل خطر را بیشتر می‌کنند:

• سابقهٔ افسردگی، اضطراب یا اختلال دوقطبی، یا افسردگی پس از زایمان قبلی.
• افسردگی یا اضطراب در دوران بارداری.
• کمبود حمایت از سوی همسر، خانواده یا دوستان.
• رویداد‌های پرفشار زندگی، مشکلات مالی یا خشونت در رابطه.
• زایمان دشوار یا آسیب‌زا، یا بستری شدن نوزاد.
• دشواری‌های شیردهی و کم‌خوابی شدید.

اگر یکی از این عوامل را دارید، خوب است از دوران بارداری دربارهٔ آن با مامای خود صحبت کنید تا برنامهٔ حمایتی از پیش آماده باشد.

غربالگری با پرسش‌نامهٔ EPDS چگونه انجام می‌شود؟

مقیاس افسردگی پس از زایمان ادینبرو (EPDS) پرسش‌نامه‌ای ۱۰ سؤالی است که احساس‌های شما را در هفت روز گذشته می‌سنجد و برای غربالگری افسردگی در بارداری و پس از زایمان به کار می‌رود. پر کردن آن چند دقیقه طول می‌کشد.

چند نکتهٔ مهم دربارهٔ این پرسش‌نامه:

• EPDS ابزار غربالگری است، نه تشخیص. نمرهٔ بالا یعنی نیاز به گفت‌وگو و ارزیابی بیشتر با یک متخصص.
• پرسش آخر دربارهٔ فکر آسیب زدن به خود است. هر پاسخی جز «هرگز» به این پرسش، صرف نظر از نمرهٔ کل، نیاز به ارزیابی همان روز دارد.
• کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) توصیه می‌کند همهٔ زنان در بارداری و پس از زایمان با ابزاری معتبر مثل EPDS غربالگری شوند.

در برخی مراکز، به‌جای پرسش‌نامهٔ کامل، اول دو پرسش کوتاه پرسیده می‌شود: «در ماه گذشته اغلب احساس غم، افسردگی یا ناامیدی داشته‌اید؟» و «در ماه گذشته اغلب علاقه یا لذت کمی به انجام کار‌ها داشته‌اید؟» پاسخ مثبت به هر کدام یعنی بررسی بیشتر لازم است.

افسردگی پس از زایمان چگونه درمان می‌شود؟

افسردگی پس از زایمان قابل درمان است و درمان بر پایهٔ شدت نشانه‌ها و ترجیح شما انتخاب می‌شود. راه‌های اصلی این‌ها هستند:

• روان‌درمانی: درمان‌هایی مثل درمان شناختی‌رفتاری و درمان بین‌فردی برای افسردگی خفیف تا متوسط مؤثرند و اغلب نخستین گزینه‌اند.
• دارو: در افسردگی متوسط تا شدید، یا وقتی سابقهٔ پاسخ به دارو وجود دارد، ممکن است داروی ضدافسردگی پیشنهاد شود. برخی از این دارو‌ها با شیردهی سازگار شمرده می‌شوند و تصمیم دربارهٔ آن‌ها با پزشک گرفته می‌شود. دارو‌هایی را که از پیش مصرف می‌کنید، خودسرانه قطع نکنید.
• حمایت عملی و عاطفی: کمک در کار‌های خانه و مراقبت از نوزاد، فرصت خواب پیوسته، گروه‌های حمایتی مادران و گفت‌وگو با کسانی که تجربهٔ مشابه داشته‌اند.

بهبود معمولاً تدریجی است. ممکن است روز‌های خوب و بد یک در میان بیایند و این بخشی از مسیر است.

چه زمانی کمک فوری لازم است؟

اگر فکر آسیب زدن به خود یا نوزادتان را دارید، همین حالا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین بخش اورژانس بروید و تنها نمانید. این وضعیت اورژانسی است و منتظر نوبت بعدی ماندن جایز نیست.

یک وضعیت نادر اما جدی هم وجود دارد به نام روان‌پریشی پس از زایمان. نشانه‌های آن معمولاً در روز‌ها یا هفته‌های نخست پس از زایمان، و گاهی بسیار سریع، ظاهر می‌شوند: گیجی، دیدن یا شنیدن چیز‌هایی که وجود ندارند، باور‌های عجیب، بی‌قراری شدید یا رفتار کاملاً متفاوت با همیشه. فرد مبتلا ممکن است خودش متوجه تغییر نشود. اگر اطرافیان چنین نشانه‌هایی می‌بینند، باید فوراً کمک پزشکی بگیرند.

اطرافیان چطور می‌توانند کمک کنند؟

مهم‌ترین کار اطرافیان، شنیدن بدون قضاوت و کمک به گرفتن یاری تخصصی است. جمله‌هایی مثل «همه این دوره را گذرانده‌اند» یا «باید خوشحال باشی» ممکن است احساس تنهایی را بیشتر کنند.

همسر و خانواده می‌توانند:

• بخشی از مراقبت شبانه از نوزاد را بر عهده بگیرند تا مادر خواب پیوسته داشته باشد.
• در کار‌های روزمره کمک کنند، بی‌آن‌که منتظر درخواست بمانند.
• همراه او به نوبت ارزیابی بروند.
• به تغییرات خلق و رفتار توجه کنند و نشانه‌های هشدار را جدی بگیرند.

افسردگی پس از زایمان تقصیر هیچ‌کس نیست و نشانهٔ شکست در مادری هم نیست. این یک بیماری قابل درمان است و درخواست کمک، کاری برای خود و برای نوزادتان است. اگر در این مسیر به همراهی نیاز دارید، ما کنار شما هستیم.