گرفتن درست پستان (لچ) چه شکلی است و چطور آن را بهتر کنیم؟

شیردهی طبیعی است، اما این به معنای آن نیست که از همان ساعت اول خودبه‌خود و بی‌زحمت پیش برود. هم شما و هم نوزادتان در حال یاد گرفتن مهارتی تازه‌اید. بسیاری از دشواری‌های روز‌های اول، از درد نوک پستان تا نگرانی دربارهٔ کافی بودن شیر، به یک موضوع برمی‌گردد: این‌که نوزاد پستان را چطور در دهان می‌گیرد. در این نوشته توضیح می‌دهیم گرفتن درست پستان چه شکلی است و چطور می‌توان آن را بهتر کرد.

گرفتن درست پستان یعنی چه و چرا مهم است؟

گرفتن درست پستان یعنی نوزاد نه فقط نوک پستان، بلکه بخش بزرگی از هالهٔ پستان را عمیق در دهان بگیرد، طوری که نوک پستان به قسمت نرم انتهای سقف دهانش برسد. به این حالت در زبان انگلیسی «لچ» (Latch) می‌گویند.

وقتی گرفتن پستان عمیق است:

• نوک پستان در جای امنی از دهان قرار می‌گیرد و زیر فشار لثه‌ها له نمی‌شود، پس درد و زخم کمتر است.
• زبان و فک نوزاد می‌توانند شیر را به‌خوبی از پستان خارج کنند.
• پستان به‌طور مؤثر تخلیه می‌شود و همین پیام ساختن شیر بیشتر را به بدن می‌دهد.
• خطر احتقان پستان و التهاب آن کمتر می‌شود.

در روز‌های اول، نوزاد آغوز می‌خورد؛ شیری غلیظ و کم‌حجم که برای معدهٔ کوچک او کافی است. گرفتن درست پستان از همین روز‌ها اهمیت دارد.

نشانه‌های گرفتن درست پستان کدام‌اند؟

مهم‌ترین نشانه این است که شیردهی پس از چند ثانیهٔ اول دردناک نباشد و نوزاد با ریتم آرام بمکد و ببلعد. نشانه‌های دیگر:

• دهان نوزاد کاملاً باز است، با زاویه‌ای باز مثل خمیازه.
• لب‌ها، به‌ویژه لب پایین، به بیرون برگشته‌اند.
• چانه به پستان چسبیده و بینی آزاد است یا فقط کمی پستان را لمس می‌کند.
• اگر هاله دیده شود، بخش بیشتری از آن بالای لب بالا پیداست تا زیر لب پایین.
• گونه‌ها گرد و پر به نظر می‌رسند، نه فرورفته.
• پس از چند مکش سریع اول، مکش‌ها آهسته و عمیق می‌شوند و گاهی صدای بلعیدن شنیده می‌شود.
• پس از شیردهی، نوک پستان گرد است، نه صاف، چین‌خورده یا به شکل سر ماتیک.
• نوزاد پس از شیر خوردن آرام است و خودش پستان را رها می‌کند.

چطور به نوزاد کمک کنیم پستان را عمیق بگیرد؟

نوزاد را به پستان نزدیک کنید، نه پستان را به نوزاد؛ و صبر کنید تا دهانش کاملاً باز شود. این گام‌ها کمک می‌کنند:

• در وضعیتی راحت بنشینید یا دراز بکشید و پشت و بازو‌هایتان تکیه‌گاه داشته باشد.
• نوزاد را نزدیک به بدن خود نگه دارید؛ سر، شانه و بدنش در یک خط باشد و شکمش رو به بدن شما.
• بینی نوزاد را روبه‌روی نوک پستان قرار دهید تا برای گرفتن پستان سرش را کمی به عقب ببرد.
• با نوک پستان آرام لب بالای او را لمس کنید و صبر کنید تا دهانش کاملاً باز شود.
• در همان لحظه، نوزاد را با یک حرکت سریع و نرم به سمت پستان بیاورید؛ اول چانه و لب پایین به پستان برسد.
• پشت شانه‌های نوزاد را نگه دارید، نه پشت سرش را، تا بتواند سرش را آزادانه حرکت دهد.

اگر گرفتن پستان دردناک بود، مکش را با انگشت کوچک قطع کنید و دوباره امتحان کنید. چند بار تکرار کردن بخشی طبیعی از یادگیری است.

کدام وضعیت شیردهی برای ما مناسب‌تر است؟

وضعیتی مناسب‌تر است که در آن شما راحت باشید و نوزاد بتواند عمیق پستان را بگیرد؛ یک وضعیت درست واحد وجود ندارد. وضعیت‌های رایج این‌ها هستند:

• گهواره‌ای: نوزاد روی ساعد سمت همان پستان دراز کشیده است. برای نوزادانی که شیردهی را یاد گرفته‌اند رایج است.
• گهواره‌ای متقاطع: نوزاد روی ساعد مخالف قرار می‌گیرد و دستتان پشت شانه‌هایش است. در روز‌های اول کنترل بیشتری می‌دهد.
• زیربغلی: بدن نوزاد کنار پهلوی شما و زیر بازویتان است. پس از سزارین، برای دوقلو‌ها یا پستان‌های بزرگ مناسب است.
• درازکش به پهلو: شما و نوزاد رو به هم به پهلو دراز کشیده‌اید. برای استراحت و شیردهی شبانه مفید است.
• نیمه‌خوابیده: شما به عقب تکیه داده‌اید و نوزاد روی سینهٔ شما دراز کشیده است. این وضعیت به غریزه‌های طبیعی نوزاد برای پیدا کردن پستان کمک می‌کند.

از کجا بفهمیم نوزاد شیر کافی می‌گیرد؟

پوشک‌های خیس، مدفوع، وزن‌گیری و آرامش نوزاد پس از شیر خوردن نشانه‌های قابل‌اعتمادی‌اند، نه احساس پری پستان. بیشتر نوزادان در ۲۴ ساعت دست‌کم ۸ بار شیر می‌خورند و گاهی بیشتر.

• از حدود روز پنجم، دست‌کم ۶ پوشک خیس و سنگین در ۲۴ ساعت.
• از حدود روز پنجم، دست‌کم ۲ نوبت مدفوع زرد و نرم در روز.
• کم شدن وزن در چند روز اول طبیعی است و بیشتر نوزادان تا حدود دو هفتگی به وزن تولد برمی‌گردند.

اگر این نشانه‌ها دیده نمی‌شوند، زود کمک بگیرید.

چه چیز‌هایی گرفتن پستان را سخت می‌کند؟

چند وضعیت شایع می‌توانند گرفتن پستان را سخت کنند، اما بیشترشان با راهنمایی برطرف می‌شوند:

• احتقان پستان: وقتی پستان بسیار پر و سفت است، هاله صاف می‌شود. دوشیدن کمی شیر با دست پیش از شیردهی هاله را نرم‌تر می‌کند.
• نوک پستان صاف یا فرورفته: بسیاری از نوزادان با کمک وضعیت مناسب می‌توانند پستان را بگیرند، چون پستان را می‌گیرند، نه فقط نوک را.
• نوزاد خواب‌آلود یا نارس: ممکن است به بیدار کردن ملایم، تماس پوست با پوست و پیگیری نزدیک‌تر نیاز داشته باشد.
• زبان‌بند: گاهی حرکت زبان را محدود می‌کند و نیاز به ارزیابی دارد.
• استفادهٔ زودهنگام از شیشه و پستانک: ممکن است در هفته‌های اول یادگیری گرفتن پستان را برای برخی نوزادان سخت‌تر کند.

چه زمانی باید از مشاور شیردهی کمک گرفت؟

هر وقت درد پس از چند ثانیهٔ اول ادامه دارد، نوک پستان آسیب دیده، یا دربارهٔ کافی بودن شیر نگران هستید، کمک بگیرید؛ هرچه زودتر، بهتر. مشاور شیردهی می‌تواند یک نوبت شیردهی را از نزدیک ببیند، وضعیت را اصلاح کند و برنامه‌ای متناسب با شما بچیند.

یادگیری شیردهی زمان می‌برد و کمک خواستن نشانهٔ ضعف نیست. هر نوبتی که نوزاد را به سینه می‌گیرید، فرصتی تازه برای تمرین است و بیشتر مادر و نوزادها، با حمایت درست، ریتم خودشان را پیدا می‌کنند.