زخم و درد نوک پستان در شیردهی از کجا می‌آید و چطور بهتر می‌شود؟

درد نوک پستان یکی از شایع‌ترین دلیل‌هایی است که مادران در هفته‌های اول از شیردهی دلسرد می‌شوند. وقتی هر بار نوزاد گرسنه می‌شود و شما از درد آن لحظه نگرانید، خستگی روز‌های پس از زایمان سنگین‌تر هم می‌شود. خبر خوب این است که بیشتر این درد‌ها علت روشنی دارند و با کمک درست بهتر می‌شوند. در این نوشته توضیح می‌دهیم چه مقدار حساسیت طبیعی است، درد از کجا می‌آید و چه زمانی باید ارزیابی شوید.

چه مقدار حساسیت نوک پستان طبیعی است؟

در روز‌های نخست شیردهی، حساسیت کوتاهی در ثانیه‌های اول گرفتن پستان شایع است و معمولاً در همان چند ثانیه آرام می‌شود. این حساسیت در بیشتر زنان طی یکی دو هفتهٔ اول کم می‌شود.

آنچه طبیعی نیست:

• دردی که در تمام مدت شیردهی ادامه دارد.
• دردی که روزبه‌روز بیشتر می‌شود، نه کمتر.
• ترک، زخم، خونریزی یا تاول روی نوک پستان.
• نوک پستانی که پس از شیردهی صاف، چین‌خورده یا سفید شده است.

اگر هر یک از این‌ها را دارید، لازم نیست تحمل کنید؛ وقت آن است که علت را پیدا کنید.

زخم نوک پستان معمولاً از چه چیزی ایجاد می‌شود؟

شایع‌ترین علت زخم نوک پستان گرفتن سطحی پستان است؛ یعنی نوزاد فقط نوک پستان را در دهان می‌گیرد و آن را میان لثه‌ها و سقف سخت دهانش فشار می‌دهد. علت‌های دیگر کمتر شایع‌اند، اما باید به آن‌ها هم فکر کرد:

• وضعیت نامناسب شیردهی: مثلاً وقتی سر نوزاد چرخیده یا بدنش از بدن شما دور است.
• احتقان پستان: پستان سفت و پر، هاله را صاف می‌کند و گرفتن عمیق را سخت می‌سازد.
• زبان‌بند یا مشکلات مکیدن نوزاد.
• شیردوش: اندازهٔ نامناسب قیف یا مکش بیش از حد.
• عفونت: عفونت باکتریایی زخم، و کمتر از آنچه گاهی تصور می‌شود، عفونت قارچی.
• انقباض رگ‌های نوک پستان (وازواسپاسم): نوک پستان پس از شیردهی یا در سرما سفید، سپس آبی یا قرمز می‌شود و درد ضربان‌دار یا سوزشی دارد.
• التهاب پوستی یا اگزما: گاهی به‌خاطر حساسیت به کرم‌ها یا شوینده‌ها.

در خانه چه کار‌هایی برای بهبود زخم نوک پستان کمک می‌کند؟

مهم‌ترین کار، اصلاح گرفتن پستان است، چون تا علت برطرف نشود، زخم فرصت ترمیم پیدا نمی‌کند. در کنار آن، این کار‌ها کمک می‌کنند:

• شیردهی را از پستانی که کمتر درد دارد شروع کنید؛ در دقیقه‌های اول مکش نوزاد قوی‌تر است.
• وضعیت شیردهی را عوض کنید تا فشار روی یک نقطه از نوک پستان کم شود.
• پیش از جدا کردن نوزاد، مکش را با انگشت کوچک قطع کنید.
• اگر پستان بسیار پر است، پیش از شیردهی کمی شیر با دست بدوشید تا هاله نرم شود.
• پس از شیردهی، بگذارید نوک پستان در هوا خشک شود.
• از صابون، الکل و مواد معطر روی نوک پستان استفاده نکنید.
• پد‌های سینه را وقتی خیس شدند عوض کنید و از سینه‌بند تنگ پرهیز کنید.
• اگر درد آزارتان می‌دهد، دربارهٔ مسکن‌های سازگار با شیردهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ کم شدن درد به آرام‌تر ماندن شما و نوزاد هنگام شیردهی هم کمک می‌کند.

اگر درد آن‌قدر زیاد است که نمی‌توانید شیر بدهید، می‌توانید برای مدت کوتاهی شیر را با دست یا شیردوش بدوشید و با فنجان، قاشق یا سرنگ به نوزاد بدهید. این کار هم زخم را استراحت می‌دهد و هم تولید شیر را حفظ می‌کند. در این مدت از مشاور شیردهی کمک بگیرید تا بازگشت به پستان آسان‌تر شود.

آیا پماد‌ها و کرم‌ها به بهبود زخم کمک می‌کنند؟

شواهد پژوهشی نشان نمی‌دهد هیچ پماد یا کرمی به‌طور روشن از اصلاح گرفتن پستان و گذشت زمان مؤثرتر باشد. یک مرور کاکرین در سال ۲۰۱۴ دریافت که در بیشتر زنان، صرف نظر از نوع درمان، درد نوک پستان طی حدود ۷ تا ۱۰ روز پس از زایمان به سطح خفیف کاهش می‌یابد.

برخی زنان با لانولین خالص یا مالیدن چند قطره از شیر خودشان روی نوک پستان احساس راحتی بیشتری دارند. این کار‌ها معمولاً بی‌خطرند، اما جای اصلاح علت را نمی‌گیرند. از پماد‌های آنتی‌بیوتیک، ضدقارچ یا کورتون بدون ارزیابی و تجویز استفاده نکنید، چون علت درد همیشه عفونت نیست.

اگر از شیردوش استفاده می‌کنم، به چه چیز‌هایی توجه کنم؟

اندازهٔ قیف شیردوش و شدت مکش دو عامل اصلی درد هنگام دوشیدن‌اند. چند نکته:

• نوک پستان باید در مرکز قیف و آزادانه در لوله حرکت کند، بی‌آن‌که به دیواره‌ها کشیده شود.
• اگر بخش بزرگی از هاله هم به داخل لوله کشیده می‌شود یا نوک پستان پس از دوشیدن سفید یا متورم است، ممکن است اندازهٔ قیف مناسب نباشد.
• مکش قوی‌تر به معنای شیر بیشتر نیست. بالاترین شدت مکشی را انتخاب کنید که هنوز راحت است.
• پیش از هر بار استفاده، قطعات شیردوش را تمیز و خشک کنید.

اندازهٔ دو پستان گاهی با هم فرق دارد و اندازهٔ مناسب قیف هم ممکن است در هفته‌های اول تغییر کند. اگر مطمئن نیستید، مشاور شیردهی می‌تواند هنگام دوشیدن آن را از نزدیک بررسی کند.

چه زمانی درد نوک پستان نشانهٔ مشکل دیگری است؟

اگر با وجود اصلاح گرفتن پستان درد ادامه دارد، یا نشانه‌هایی غیر از زخم ساده دارید، باید ارزیابی شوید. این نشانه‌ها توجه بیشتری می‌خواهند:

• قرمزی رو به گسترش، ترشح چرکی یا دلمهٔ زرد: ممکن است نشانهٔ عفونت باکتریایی باشد.
• ناحیهٔ قرمز، گرم و دردناک در پستان همراه با تب یا لرز: می‌تواند از نشانه‌های ورم پستان (ماستیت) باشد. شیردهی را قطع نکنید و همان روز ارزیابی شوید.
• درد سوزشی یا تیرکشنده پس از شیردهی: علت‌های مختلفی دارد، از وازواسپاسم تا عفونت، و تشخیص آن نیاز به معاینه دارد.
• تغییر رنگ نوک پستان به سفید یا آبی پس از شیردهی: ممکن است نشانهٔ وازواسپاسم باشد. گرم نگه داشتن پستان کمک می‌کند.
• درد ماندگار با وجود گرفتن ظاهراً خوب پستان: ممکن است نوزاد از نظر زبان‌بند یا شیوهٔ مکیدن نیاز به ارزیابی داشته باشد.

درد نوک پستان قرار نیست بهای شیردهی باشد. اگر زود کمک بگیرید، بیشتر مشکلات پیش از آن‌که شیردهی را سخت کنند حل می‌شوند. ما در مشاورهٔ شیردهی کنار شما هستیم تا علت را پیدا کنیم و راهی بیابیم که هم برای شما و هم برای نوزادتان راحت باشد.