زایمان
زایمان طبیعی یا سزارین؛ چطور آگاهانه انتخاب کنیم؟
پاسخ کوتاه
زایمان طبیعی و سزارین هر دو راه‌هایی برای تولدند و هیچ‌کدام بی‌خطر مطلق نیست. سزارین وقتی دلیل پزشکی دارد می‌تواند جان مادر و نوزاد را حفظ کند، اما سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند سزارین بدون نیاز پزشکی سود ثابت‌شده‌ای ندارد و خطر‌های جراحی را به همراه دارد. تصمیم خوب از گفت‌وگوی آگاهانه با ماما و پزشک می‌آید.
کمتر تصمیمی در بارداری به اندازهٔ روش زایمان با نظر و توصیهٔ دیگران همراه است. یکی از تجربهٔ سخت زایمان طبیعی می‌گوید، دیگری از درد زخم سزارین. در این میان ممکن است ترس، شنیده‌ها یا فشار اطرافیان جای اطلاعات را بگیرد. در این نوشته تلاش می‌کنیم تصویری متعادل و بر پایهٔ راهنما‌های معتبر بدهیم، بی‌آن‌که انتخاب کسی را قضاوت کنیم.
زایمان طبیعی و سزارین چه تفاوتی دارند؟
در زایمان طبیعی نوزاد از راه واژن به دنیا می‌آید و در سزارین از راه برشی روی شکم و رحم. زایمان طبیعی معمولاً خودبه‌خود شروع میشود، گاهی با القا، و ممکن است با یا بدون بی‌حسی انجام شود. گاهی هم به کمک ابزار، مثل واکیوم، نیاز پیدا می‌کند.
سزارین دو گونه است: برنامهریزیشده که از پیش برای روز مشخصی تعیین میشود، و اورژانسی که در جریان زایمان یا به‌خاطر مشکلی ناگهانی تصمیم به آن گرفته میشود. سزارین معمولاً با بی‌حسی نخاعی انجام میشود و مادر بیدار است.
سزارین چه زمانی از نظر پزشکی لازم است؟
سزارین وقتی لازم است که ادامهٔ بارداری یا زایمان از راه واژن برای مادر یا نوزاد خطر روشنی داشته باشد. برخی دلیل‌های رایج این‌ها هستند:
- جفت سرراهی، یعنی وقتی جفت دهانهٔ رحم را پوشانده است.
- وضعیت عرضی جنین در پایان بارداری.
- نمایش ته (بریچ)، پس از گفت‌وگو دربارهٔ گزینه‌ها، از جمله چرخاندن جنین از روی شکم.
- عفونت فعال و تازهٔ تبخال تناسلی در اواخر بارداری، یا عفونت اچ‌آی‌وی با بار ویروسی بالا.
- برخی بارداری‌های دوقلو و برخی سابقه‌های جراحی رحم.
- در جریان زایمان: نگرانی جدی دربارهٔ وضعیت جنین، پیش نرفتن زایمان با وجود اقدامات لازم، یا خونریزی شدید.
در این شرایط سزارین می‌تواند جان مادر و نوزاد را حفظ کند و دسترسی به آن یک حق است.
هر روش چه مزایا و خطر‌هایی دارد؟
هیچ‌کدام از دو روش بی‌خطر مطلق نیست و هر کدام مزایا و خطر‌های خودش را دارد. این جدول بر پایهٔ راهنمای NICE، تفاوت‌های اصلی میان زایمان طبیعی برنامهریزیشده و سزارین برنامهریزیشده را در زنان سالم نشان می‌دهد:
| موضوع | زایمان طبیعی برنامهریزیشده | سزارین برنامهریزیشده |
|---|---|---|
| بستری و بهبودی | معمولاً بستری کوتاه‌تر و بازگشت زودتر به فعالیت روزانه | بستری طولانی‌تر و دورهٔ بهبودی یک جراحی شکمی |
| پرینه و شکم | احتمال پارگی یا برش پرینه | پرینه آسیب نمی‌بیند، اما زخم و درد شکم وجود دارد |
| خطر‌های جراحی | ندارد، مگر در جریان زایمان سزارین لازم شود | خطر عفونت زخم، لخته شدن خون و به‌ندرت آسیب به اعضای مجاور |
| تنفس نوزاد | معمولاً بدون مشکل | پیش از هفتهٔ ۳۹ احتمال مشکلات تنفسی گذرای نوزاد بیشتر است |
| بارداری‌های بعدی | معمولاً اثر خاصی ندارد | خطر برخی عارضه‌های جفت و پارگی رحم بیشتر میشود و با هر سزارین افزایش می‌یابد |
| پیش‌بینی‌پذیری | زمان و روند از پیش معلوم نیست و گاهی به ابزار یا سزارین اورژانسی نیاز میشود | زمان مشخص است، هرچند ممکن است زایمان زودتر خودبه‌خود شروع شود |
پس از هر دو روش، تب، خونریزی شدید، درد رو به افزایش یا تورم یک‌طرفهٔ ساق پا نیاز به ارزیابی فوری دارد.
موضع سازمان جهانی بهداشت دربارهٔ سزارین چیست؟
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید سزارین وقتی دلیل پزشکی دارد جان‌ها را نجات می‌دهد، اما وقتی دلیل پزشکی ندارد، سود ثابت‌شده‌ای برای مادر و نوزاد ندارد. بر اساس بیانیهٔ سال ۲۰۱۵ این سازمان، در سطح جمعیت، نرخ سزارین بالاتر از حدود ۱۰ درصد با کاهش بیشتر مرگ مادران و نوزادان همراه نبوده است.
این سازمان تأکید می‌کند هدف رسیدن به عدد خاصی نیست؛ هدف این است که هر زنی که به سزارین نیاز دارد به آن دسترسی داشته باشد و سزارین‌های غیرضروری کم شوند. این پیام دربارهٔ نظام‌های سلامت است، نه سرزنش زنان. راهکار‌هایی که سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد می‌کند، مثل آموزش پیش از زایمان، حمایت روانی برای ترس از زایمان و حضور همراه، همه برای این است که انتخاب‌ها آگاهانه‌تر شوند.
اگر از زایمان طبیعی می‌ترسم، چه کار کنم؟
ترس از زایمان شایع است و شایستهٔ شنیده شدن است، نه سرزنش. این ترس ممکن است از یک تجربهٔ سخت قبلی، شنیده‌ها یا نگرانی از درد و آسیب بیاید. گفتن آن به ماما یا پزشک، اولین قدم است.
راهنمای NICE توصیه می‌کند وقتی زنی به‌خاطر اضطراب درخواست سزارین می‌کند، به او حمایت تخصصی سلامت روان پیشنهاد شود و دربارهٔ گزینه‌های کاهش درد، مثل بی‌حسی اپیدورال، با او صحبت شود. اگر پس از این گفت‌وگو و حمایت همچنان سزارین را ترجیح دهد، باید به خواسته‌اش احترام گذاشته شود. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) هم تأکید می‌کند که در این شرایط، سزارین پیش از هفتهٔ ۳۹ انجام نشود و زن از خطر‌های آن برای بارداری‌های بعدی آگاه باشد.
کلاس آمادگی زایمان، آشنایی با مراحل زایمان و تمرین تنفس و آرام‌سازی هم به بسیاری از زنان کمک می‌کند با اطمینان بیشتری تصمیم بگیرند؛ هر تصمیمی که باشد.
آیا پس از سزارین می‌توان زایمان طبیعی داشت؟
بله، برای بسیاری از زنان این ممکن است. به آن زایمان طبیعی پس از سزارین (VBAC) می‌گویند. بیشتر زنانی که یک سزارین قبلی با برش عرضی پایین رحم داشته‌اند و زایمان طبیعی را آغاز میکنند، موفق به زایمان طبیعی می‌شوند.
این مسیر خطر کم اما جدی پارگی رحم را دارد. به همین دلیل توصیه میشود در بیمارستانی انجام شود که امکان سزارین فوری دارد و ضربان قلب جنین در طول زایمان پیوسته پایش شود. علت سزارین قبلی، فاصلهٔ میان بارداری‌ها و تعداد سزارین‌ها در این تصمیم اثر دارند و باید با پزشک یا ماما بررسی شوند.
چطور به تصمیمی برسم که برای خودم درست باشد؟
تصمیم خوب از گفت‌وگوی آگاهانه، زودهنگام و بدون عجله می‌آید. این پرسش‌ها می‌توانند گفت‌وگو را روشن‌تر کنند:
- در شرایط من، دلیل پزشکی برای ترجیح یک روش وجود دارد؟
- مزایا و خطر‌های هر روش برای من و نوزادم چیست؟
- اگر صبر کنیم یا روش دیگری را امتحان کنیم، چه پیش می‌آید؟
- برای ترس یا نگرانی‌ام چه حمایتی در دسترس است؟
- این انتخاب چه اثری بر بارداری‌های بعدی‌ام دارد؟
نوشتن ترجیح‌هایتان در یک «برنامهٔ زایمان» و گفت‌وگو دربارهٔ آن با تیم مراقبت، کمک می‌کند خواسته‌هایتان شنیده شود و در عین حال برای تغییر برنامه در صورت نیاز آماده باشید.
هر زنی که نوزادش را به دنیا می‌آورد، چه از راه زایمان طبیعی و چه با سزارین، کار بزرگی انجام داده است. هدف ما این است که شما با اطلاعات درست، حمایت کافی و بدون احساس شرم به تصمیم خود برسید.
باور و واقعیت
باورسزارین راحت‌تر و بی‌دردتر است.
واقعیتخود عمل با بی‌حسی انجام میشود، اما سزارین یک جراحی بزرگ شکمی است و درد زخم، دورهٔ بهبودی و محدودیت‌هایی در هفته‌های بعد دارد.
باورزایمان طبیعی حتماً به کف لگن آسیب می‌زند و سزارین کاملاً از آن محافظت می‌کند.
واقعیتخود بارداری هم بر کف لگن اثر می‌گذارد. سزارین برخی آسیب‌های پرینه را ندارد، اما محافظت کامل از کف لگن نمی‌کند و تمرین کف لگن پس از هر دو روش مفید است.
باورکسی که یک بار سزارین کرده، دیگر نمی‌تواند زایمان طبیعی داشته باشد.
واقعیتبسیاری از زنانی که یک سزارین قبلی با برش عرضی پایین رحم داشته‌اند، می‌توانند زایمان طبیعی پس از سزارین را در نظر بگیرند. این تصمیم به سابقه و شرایط فعلی هر زن بستگی دارد.
چه زمانی فوراً مراجعه کنید
- تب، یا قرمزی، تورم و ترشح از زخم سزارین یا بخیه‌های پرینه
- خونریزی شدید پس از زایمان، مثلاً خیس شدن یک نوار بهداشتی در کمتر از یک ساعت یا دفع لخته‌های بزرگ
- درد و تورم یک‌طرفهٔ ساق پا، درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس
- درد شکمی که به‌جای بهتر شدن، روزبه‌روز بدتر میشود
در وضعیت اضطراری با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
پرسش‌های رایج
اگر سزارین برنامهریزیشده بخواهم، در چه هفتهای انجام میشود؟
راهنماها توصیه میکنند سزارین برنامهریزیشدهای که دلیل پزشکی فوری ندارد، پیش از هفتهٔ ۳۹ انجام نشود، چون پیش از آن خطر مشکلات تنفسی نوزاد بیشتر است.
پس از سزارین می‌توانم شیر بدهم؟
بله. شیردهی پس از سزارین کاملاً ممکن است. تماس پوست با پوست و شروع زودهنگام شیردهی، در صورت امکان در اتاق عمل یا ریکاوری، به آن کمک می‌کند.
انتخاب سزارین یعنی من مادر ضعیف‌تری هستم؟
نه. ارزش مادری به روش زایمان ربطی ندارد. آنچه اهمیت دارد این است که تصمیم با اطلاعات کافی و بدون فشار گرفته شود.
اگر زایمان طبیعی به سزارین اورژانسی برسد، یعنی شکست خورده‌ام؟
خیر. تغییر برنامه در زایمان برای حفظ سلامت شما و نوزاد است. اگر پس از آن نیاز دارید دربارهٔ آنچه رخ داده صحبت کنید، این خواسته کاملاً بجاست.
واژه‌های این مطلب
منابع
- WHO Statement on Caesarean Section Rates · WHO، ۲۰۱۵
- Caesarean birth (NG192) · NICE، ۲۰۲۱
- Cesarean Delivery on Maternal Request (Committee Opinion No. 761) · ACOG، ۲۰۱۹
- Birth after Previous Caesarean Birth (Green-top Guideline No. 45) · RCOG، ۲۰۱۵
- WHO recommendations: non-clinical interventions to reduce unnecessary caesarean sections · WHO، ۲۰۱۸
این مطلب برای آگاهی است و جایگزین معاینه و مشاورهٔ فردی نیست.
پرسشی ماند که اینجا پاسخ نگرفت؟
بی‌نام بپرسید