زایمان
تنفس در زایمان چطور به کنار آمدن با درد کمک می‌کند؟
پاسخ کوتاه
تنفس آهسته و آگاهانه درد زایمان را از بین نمی‌برد، اما به بسیاری از زنان کمک می‌کند آرامتر بمانند، تنش عضلات را کم کنند و از هر انقباض به انقباض بعد برسند. راهنما‌های سازمان جهانی بهداشت و NICE از روش‌های تنفس و آرام‌سازی برای زنانی که آن را می‌خواهند حمایت میکنند. این روش‌ها را از ماه‌های پایانی بارداری تمرین کنید.
بسیاری از زنان دربارهٔ زایمان یک پرسش مشترک دارند: «وقتی درد شروع شد، با آن چه کنم؟» تنفس یکی از ساده‌ترین ابزار‌هایی است که همیشه همراه شماست. نه نیاز به دستگاه دارد و نه به اجازهٔ کسی. در این نوشته توضیح می‌دهیم تنفس آگاهانه در زایمان چه کاری می‌کند، چه کاری نمی‌کند و در هر مرحله چطور می‌توان از آن کمک گرفت.
تنفس چگونه به کنار آمدن با درد زایمان کمک می‌کند؟
تنفس آهسته و منظم به شما کمک می‌کند در میان انقباض‌ها آرام بمانید و تنش بدن را کم کنید؛ درد را حذف نمی‌کند، اما تجربهٔ آن را قابل‌تحمل‌تر می‌کند. ترس و تنش معمولاً هم‌زمان می‌آیند: وقتی می‌ترسیم، شانه‌ها بالا می‌روند، فک قفل می‌شود و نفس کوتاه و تند می‌شود. این تنش می‌تواند احساس درد را بیشتر کند. تنفس آرام این چرخه را می‌شکند.
تنفس آگاهانه چند کار دیگر هم انجام می‌دهد:
- توجه را به چیزی قابل کنترل می‌برد، در زمانی که بسیاری چیز‌ها در کنترل ما نیست.
- به هر انقباض شروع و پایانی روشن می‌دهد و آن را به موجی تبدیل می‌کند که می‌آید و می‌رود.
- به همراه شما نقشی مشخص می‌دهد: شمردن، یادآوری و هم‌نفس شدن.
پژوهش‌ها دربارهٔ روش‌های آرام‌سازی و تنفس در زایمان محدودند، اما نشان میدهند این روش‌ها ممکن است شدت درد را کم کنند و رضایت زنان از تجربهٔ زایمان را بیشتر کنند. سازمان جهانی بهداشت این روش‌ها را برای زنان سالمی که آن را می‌خواهند توصیه می‌کند.
پایهٔ تنفس آرام در زایمان چیست؟
پایهٔ کار، نفسی آهسته است که بازدمش کمی بلندتر از دمش باشد. می‌توانید این‌طور تمرین کنید:
- راحت بنشینید یا به پهلو دراز بکشید و یک دست را روی شکم بگذارید.
- از راه بینی آرام نفس بکشید، طوری که شکم زیر دستتان بالا بیاید. شمردن تا حدود ۴ کمک می‌کند.
- از راه دهان، با لب‌های نرم، آرامتر بیرون بدهید؛ مثلاً تا حدود ۶. می‌توانید هنگام بازدم صدای آرام «آه» یا «هوم» دربیاورید.
- با هر بازدم یک جای بدن را رها کنید: فک، شانه‌ها، دست‌ها و پیشانی.
در شروع و پایان هر انقباض یک نفس عمیق و آرام بکشید؛ به آن «نفس پاک‌کننده» می‌گویند. نفس اول یعنی «آماده‌ام» و نفس آخر یعنی «این یکی تمام شد».
عدد‌ها فقط راهنما هستند. اگر شمردن آزارتان می‌دهد، کنارش بگذارید و فقط روی بازدم آرام و طولانی تمرکز کنید.
در مراحل مختلف زایمان چطور نفس بکشیم؟
در هر مرحله، ریتم تنفس را با شدت انقباض‌ها هماهنگ کنید؛ هرچه انقباض قوی‌تر شود، ممکن است نفس کمی سبک‌تر و کوتاه‌تر شود، اما همچنان آرام بماند.
- مرحلهٔ نهفته یا اوایل زایمان: انقباض‌ها نامنظم و خفیف‌ترند. تا جایی که می‌توانید به کار‌های عادی ادامه دهید، راه بروید، استراحت کنید و هنگام انقباض از همان تنفس آهستهٔ شکمی استفاده کنید.
- مرحلهٔ فعال: انقباض‌ها قوی‌تر و نزدیک‌تر می‌شوند و دهانهٔ رحم سریع‌تر باز می‌شود. ممکن است در اوج انقباض نفس‌هایتان کوتاه‌تر و سبک‌تر شوند. اشکالی ندارد، فقط تلاش کنید بازدم را رها نکنید و پس از اوج دوباره به نفس آهسته برگردید. تغییر وضعیت بدن، تکان دادن لگن یا ایستادن و تکیه دادن هم همراه با تنفس کمک می‌کند.
- مرحلهٔ گذار: نزدیک باز شدن کامل دهانهٔ رحم، انقباض‌ها بسیار شدید می‌شوند و گاهی پیش از وقت میل به زور زدن پیدا می‌شود. اگر ماما از شما خواست هنوز زور نزنید، چند بازدم کوتاه و پشت سر هم، مثل فوت کردن آرام شمع، کمک می‌کند تا آن میل از سر بگذرد.
هنگام زور زدن نفس را نگه داریم یا رها کنیم؟
در بیشتر زایمان‌ها بهتر است از میل طبیعی بدن برای زور زدن پیروی کنید و لازم نیست نفس را طولانی نگه دارید. سازمان جهانی بهداشت و NICE توصیه میکنند زنان در مرحلهٔ دوم زایمان، یعنی مرحلهٔ بیرون آمدن نوزاد، بر اساس میل خود زور بزنند.
بسیاری از زنان با یک دم عمیق و سپس زور زدن هم‌زمان با بیرون دادن آرام نفس یا صدای بم، به‌خوبی پیش می‌روند. گاهی، مثلاً وقتی بی‌حسی میل به زور زدن را کم کرده، ماما راهنمایی بیشتری می‌کند که کی و چطور زور بزنید.
وقتی سر نوزاد در حال بیرون آمدن است، ماما ممکن است بخواهد زور زدن را متوقف کنید و فقط نفس‌های کوتاه و سبک بکشید. این کار به سر نوزاد فرصت می‌دهد آرامتر بیرون بیاید و ممکن است به کم شدن پارگی پرینه کمک کند.
اگر هنگام تنفس سرگیجه یا گزگز گرفتم چه کنم؟
سرگیجه، گزگز دست و دور لب‌ها یا احساس سبکی سر معمولاً یعنی نفس‌هایتان بیش از حد تند و عمیق شده‌اند. این حالت را تنفس بیش از حد می‌گویند. در این حالت:
- سرعت نفس کشیدن را کم کنید و روی بازدم آرام و طولانی تمرکز کنید.
- چند نفس را با شمردن همراه یا ماما هماهنگ کنید.
- اگر بهتر نشد یا تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا احساس غش دارید، فوراً به ماما بگویید.
چطور در بارداری تنفس را تمرین کنیم و همراه چه نقشی دارد؟
تمرین روزانه و کوتاه در ماه‌های پایانی، تنفس را به عادتی تبدیل می‌کند که در زایمان بی‌زحمت‌تر به یاد بیاید. روزی چند دقیقه کافی است؛ مثلاً پیش از خواب. می‌توانید هنگام سفت شدن‌های تمرینی شکم هم آن را امتحان کنید.
همراه زایمان، چه همسر، چه یکی از نزدیکان و چه دولا، نقش مهمی دارد. او می‌تواند:
- آرام با شما نفس بکشد یا بشمارد.
- وقتی شانه‌ها یا فکتان سفت شد، با لمس آرام یادآوری کند.
- کمر یا شانه‌هایتان را ماساژ دهد.
- میان انقباض‌ها به شما آب بدهد و تشویقتان کند.
شرکت در کلاس آمادگی زایمان فرصتی است تا این تمرین‌ها را با همراه خود و زیر نظر ماما انجام دهید.
آیا استفاده از بی‌حسی یعنی تنفس شکست خورده است؟
نه. تنفس و روش‌های دارویی کاهش درد، مثل بی‌حسی اپیدورال، رقیب هم نیستند و می‌توانند در کنار هم به کار بروند. بعضی زایمان‌ها طولانی‌اند، بعضی درد‌ها شدیدترند و هر زنی آستانه و شرایط خودش را دارد. درخواست بی‌حسی، تصمیمی آگاهانه دربارهٔ بدن خودتان است، نه ناکامی.
تنفس آرام حتی با وجود بی‌حسی هم به کار می‌آید: هنگام انتظار برای آن، هنگام گذاشتن کاتتر که باید بی‌حرکت بمانید، و در مرحلهٔ زور زدن.
زایمان را نمی‌توان از پیش کاملاً برنامه‌ریزی کرد، اما می‌توان برای آن آماده شد. تنفس آگاهانه یکی از راه‌های این آمادگی است؛ ابزاری ساده که به شما یادآوری می‌کند در میان موج‌های زایمان، هنوز می‌توانید با بدن خود همراه باشید.
باور و واقعیت
باوراگر درست نفس بکشید، زایمان درد ندارد.
واقعیتتنفس درد را حذف نمی‌کند؛ کمک می‌کند با آن کنار بیایید. احساس درد با وجود تنفس درست به معنای اشتباه شما نیست.
باورهنگام زور زدن باید نفس را تا جایی که می‌شود نگه داشت.
واقعیتسازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند زنان از میل طبیعی بدن خود برای زور زدن پیروی کنند. بسیاری از زنان با بیرون دادن آرام نفس یا صدای بم به‌خوبی زور می‌زنند.
باورکسی که بی‌حسی می‌گیرد، دیگر به تنفس نیازی ندارد.
واقعیتتنفس آرام پیش از رسیدن بی‌حسی، هنگام گذاشتن آن و در مرحلهٔ زور زدن همچنان کمک‌کننده است.
چه زمانی فوراً مراجعه کنید
- خروج مایع سبز، قهوه‌ای یا خونی از واژن
- خونریزی واژینال بیش از ترشح خون‌آلود اندک
- کاهش یا تغییر حرکات جنین پیش یا در جریان زایمان
- درد شدید و مداومی که در فاصلهٔ میان انقباض‌ها هم از بین نمی‌رود
- سرگیجه، گزگز یا تنگی نفسی که با آهسته کردن تنفس بهتر نمی‌شود
در وضعیت اضطراری با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
پرسش‌های رایج
از کی تمرین تنفس را شروع کنم؟
بسیاری از کلاسهای آمادگی زایمان تمرین را از سهماههٔ سوم شروع میکنند. روزی چند دقیقه کافی است تا الگو برایتان آشنا شود و هنگام زایمان آسانتر به یاد بیاید.
آیا باید دقیقاً یک الگوی مشخص را دنبال کنم؟
نه. الگوی مناسب همان است که شما را آرامتر نگه میدارد. بسیاری از زنان در طول زایمان بهطور طبیعی ریتم تنفس خود را تغییر میدهند.
اگر وسط انقباض تمرکزم را از دست دادم چه کنم؟
طبیعی است. به انقباض بعدی فکر کنید، نه انقباض قبلی. همراه یا ماما می‌تواند با شمردن آرام یا نفس کشیدن هم‌زمان با شما ریتم را برگرداند.
واژه‌های این مطلب
منابع
- WHO recommendations: intrapartum care for a positive childbirth experience · WHO، ۲۰۱۸
- Intrapartum care (NG235) · NICE، ۲۰۲۳
- Relaxation techniques for pain management in labour · Cochrane، ۲۰۱۸
این مطلب برای آگاهی است و جایگزین معاینه و مشاورهٔ فردی نیست.
پرسشی ماند که اینجا پاسخ نگرفت؟
بی‌نام بپرسید